W czerwcu br. powstała Fundacja Sztafeta Pamięci im. Anny Mieszkowskiej, aby kontynuować pracę wybitnej badaczki, dokumentalistki, popularyzatorki, kabaretu XX-lecia międzywojennego, polskiego teatru w czasie wojny i po jej zakończeniu, na obczyźnie.
Dziedzictwo artystyczne Drugiej Wielkiej Emigracji należy do fascynujących, cennych, a zarazem niezbadanych w pełni, rozdziałów historii naszej kultury w XX wieku. Anna Mieszkowska poświęciła temu okresowi cztery dekady swojej kariery naukowej. Dzięki jej pracy postaci takie, jak Marian Hemar, Hanka Ordonówna, Eugeniusz Bodo czy Irena Sendlerowa, powróciły do świadomości kolejnych pokoleń. Pozostałe nazwiska, wymazane ze świadomości narodu przez władze PRL, wciąż jeszcze pozostają anonimowe.
Fundacja podejmuje działania badawcze, edukacyjne oraz popularyzatorskie poświęcone tym zagadnieniom. Szczególne miejsce zajmie środowisko skupione wokół londyńskiego Związku Artystów Scen Polskich za Granicą (ZASP za Granicą), którego członkowie w 1942 roku stworzyło unikalne zjawisko kulturowe na skalę światową – polski teatr od Wielkiej Brytanii, przez Australię, aż po Stany Zjednoczone.
Ocalić dziedzictwo, zanim będzie za późno
Jednym z priorytetowych zadań Fundacji jest poszukiwanie rozproszonych archiwaliów emigracyjnych. Wiele dokumentów, fotografii, nagrań, korespondencji i pamiątek rodzinnych pozostaje w zbiorach prywatnych oraz instytucjach w kraju, i za granicą.
Świadectwa, czyli historia mówiona
Fundacja zamierza także rejestrować relacje żyjących uczestników, świadków, rodzin artystycznej emigracji. To ostatni moment, aby utrwalić wspomnienia osób związanych z tym środowiskiem, którzy przez dziesięciolecia pozostawali poza głównym nurtem polskiej pamięci historycznej. Zgromadzone materiały staną się podstawą przyszłych publikacji, wystaw, filmów dokumentalnych oraz projektów edukacyjnych skierowanych do młodego pokolenia.
Edukacja i popularyzacja
Integralną częścią działalności Fundacji będzie aktualizacja obecnego stanu badań między innymi w formie podcastów, wykładów, warsztatów oraz zespołu badawczego. Fundacja planuje również organizację wystaw, konferencji, spotkań autorskich, konkursów, wydawnictw oraz programów angażujących środowiska polonijne na całym świecie.
Kontynuacja „sztafety pamięci”
Nazwa Fundacji odwołuje się do idei, którą Anna Mieszkowska uważała za jeden z najważniejszych obowiązków badacza historii. Pamięć o ludziach kultury nie kończy się w chwili publikacji książki czy odnalezienia dokumentów. Wymaga ciągłego przekazywania wiedzy kolejnym pokoleniom.
Fundację Sztafeta Pamięci im. Anny Mieszkowskiej tworzy rodzina, uczniowie oraz przyjaciele, którzy czują się w obowiązku, aby podtrzymywać płomień sztafety – łączyć rzetelne badania naukowe, popularyzować historię, oraz ocalić ślady polskiej kultury na świecie.
„Dziedzictwo emigracji artystycznej jest częścią historii Polski. Nie możemy pozwolić, aby zniknęło wraz z odchodzeniem ostatnich świadków i rozpadem archiwów. Fundacja powstała po to, by tę pamięć zachować, uporządkować i przekazać następnym pokoleniom.”
Zarząd Fundacji
Paulina Mieszkowska-Tomala – fundatorka Fundacji, córka Anny Mieszkowskiej.
Piotr Dziewoński – badacz historii polskich artystów scen polskich za granicą.
